Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!
Strony WWWSerwery VPSDomenyHostingDarmowy Hosting CBA.pl

Twierdza Poznań


Twierdza Poznań (niem. Festung Posen) – zbiór fortyfikacji zbudowanych na terenie miasta Poznań w XIX i na pocz±tku XX w., jeden z największych tego typu systemów w Europie. W skład twierdzy wchodziły dwa rejony: twierdza poligonalna (rozci±gaj±ca się wzdłuż ¶cisłego centrum miasta) oraz twierdza fortowa – 18 fortów + szereg obiektów wspomagaj±cych umieszczonych w pier¶cieniu o ¶rednicy 9,5 km oraz obwodzie 30 km. Fortyfikacje twierdzy poligonalnej zostały rozebrane w XIX w., natomiast twierdza fortowa jest w większo¶ci zachowana a obiekty s± własno¶ci± miasta lub zajmowane s± przez prywatne firmy.

Historia


Pierwsze pruskie plany ufortyfikowania Poznania pojawiły się już w grudniu 1815 roku. Nalegał na to szczególnie Karl von Grolman. Argumentował, że miasto leży na najkrótszej drodze z granicy prusko-rosyjskiej do Berlina, ponadto na szlaku ł±cz±cym Prusy Zachodnie ze ¦l±skiem (był to węzeł komunikacyjny), za¶ obecno¶ć twierdzy miała ¶wiadczyć o tym, że Prusy za żadn± cenę nie odst±pi± tak potrzebnych im ziem i jednym uderzeniem zetr± w pył odwieczne intrygi i podstępy Polaków. Wstępny projekt naszkicowany przez Grolmana 9 lipca 1817 zakładał między innymi ufortyfikowanie Wzgórza Winiarskiego oraz okolic ko¶cioła i klasztoru Reformatów. Plan ten trafił następnie w ręce inżyniera V Korpusu Armijnego stacjonuj±cego w Wielkopolsce. Uzupełnił on plan Grolmana o jaz na Warcie, pozwalaj±cy wykorzystać rzekę jako czę¶ć umocnień[3]. Budowa miała ruszyć w 1817, jednak do 1827 nie wykonano żadnych prac ze względu na brak funduszy. Wynikało to z obci±żenia budżetu przez budowę twierdz w Kolonii i Koblencji. Mimo to nadal rozwijano plany Twierdzy Poznań. W 1823 Grolman dodał do niego ci±gły pas umocnień otaczaj±cy lewobrzeżne miasto uzupełniony dziełami fortyfikacyjnymi wysuniętymi o 500-1000 m od głównej linii umocnień[3]. W 1827 opracowanie szczegółowego planu Twierdzy powierzono Johannowi Brese, pracuj±cemu wówczas w wydziale inżynieryjnym Ministerstwa Wojny. Jego plan z 23 marca 1828 uwzględniał już wszystkie elementy póĽniejszej twierdzy: duży fort na Wzgórzu Winiarskim (Cytadelę), umocnienia na Ostrowie Tumskim i prawym brzegu oraz lewobrzeżny, poligonalny rdzeń otaczaj±cy miasto. Plan ten przedstawiono gen. Gustawowi von Rauchowi, głównemu inspektorowi twierdz i szefowi Korpusu Inżynierów i Pionierów, który go zatwierdził. Następnie gen. Karl von Hake przedstawił projekt Fryderykowi Wilhelmowi III, który go wstępnie zatwierdził, lecz odesłał do dopracowania Rauchowi. 18 czerwca 1828 komisja Raucha, w skład której weszli jeszcze generałowie Reiche i Liebenroth, majorzy Borke i Brese oraz kpt. Prittwitz, uzgodniła proponowane przez króla zmiany, które następnie uzupełnił jeszcze sam Rauch (to pod jego wpływem usunięto proponowane przez Grolmana umocnienia przed główn± lini± twierdzy). Fryderyk Wilhelm ostatecznie plan zaaprobował 14 sierpnia 1828 roku, a następnie przesłał go Hakemu, polecaj±c rozpocz±ć budowę od fortu na Wzgórzu Winiarskim oraz jazów na Warcie i Wierzbaku.

Pierwszy etap budowy twierdzy poligonalnej 1828-1839



14 marca 1828 uczestnicz±cy w pracach komisji Raucha kpt. Moritz von Prittwitz został mianowany kierownikiem budowy Twierdzy Poznań. W maju rozpocz±ł wraz z pięcioma podległymi mu oficerami wytyczanie narysu pierwszych umocnień – obronnych koszar w forcie na Wzgórzu Winiarskim (póĽniejszego ¶ródszańca – Kernwerk). Prace nad budow± rozpoczęto 23 czerwca 1828[5], a 21 lutego 1829 zatwierdzono szczegółowy plan całego fortu autorstwa Bresego. Nieco póĽniej zaczęto także wznoszenie umocnień na północ od katedry oraz w południowo-zachodniej czę¶ci umocnień rdzenia głównego. W tym celu do Poznania przeniesiono z Głogowa cało¶ć 5. Oddziału Pionierów, którego czę¶ć stacjonowała w mie¶cie już od 1820 roku, jednak ze względu na braki finansowe prace nad rdzeniem utknęły w martwym punkcie. Wybuch powstania listopadowego sprawił, że niewykończon± twierdzę prowizorycznie przystosowano do obrony[6]. W latach 1829-1832 wznoszono poł±czony z fortem na Wzgórzu Winiarskim (prawdopodobnie w 1830 otrzymał on nazwę Fort Winiary) jaz, będ±cy jednocze¶nie mostem, przecinaj±cy Wartę. Otrzymał on nazwę Wielkiej ¦luzy (Große Schleuse), a na jej wschodnim końcu niewielki fort – Przyczółek Mostowy (Brückenkopf), jednocze¶nie przesunięto w tym miejscu główne koryto Warty na zachód (miało to miejsce w paĽdzierniku 1832). Dotychczasowe koryto zamknięto stałym jazem przelewowym (Große Überfall), który był poł±czony z 11-przęsłowym mostem obronnym[6]. Pomimo że prace przy Forcie Winiary nie posuwały się szybko, już 10 paĽdziernika 1829 wyznaczono pas ograniczeń w zabudowie cywilnej na przedpolu przyszłej Cytadeli. W maju i czerwcu 1830 przeniesiono na północ dwie wsie Winiary, oraz zlikwidowano folwark Bonin[7]. W końcu 1830 ukończono budowę redut I i III Fortu Winiary (znajdowały się w szyi fortu). W 1832 ukończono ¦ródszaniec fortu (Kernwerk), rozpoczynaj±c jednocze¶nie budowę czołow± i barków fortu (Obwód, Wielki Obwód, Enceiente) oraz szyję Fortu Winiary. 29 czerwca 1834 2. batalion 18. Pułku Piechoty obsadził niewykończony jeszcze fort, za¶ w paĽdzierniku i grudniu Kernwerk został obsadzony przez dwa bataliony 6. Pułku Piechoty. W tym samym okresie mianowano pierwszego komendanta Twierdzy Poznań – gen. Hoffmana[8]. W latach 1832-1837 zbudowano kolejny jaz, przecinaj±cy Wierzbak nazwany Mał± ¦luz± (Kleine Schleuse), która na północy ł±czyła się z Fortem Winiary, za¶ na południu z kolejnym fortem, nazwanym od znajduj±cego się w okolicy gotyckiego ko¶cioła, Fortem ¶w. Wojciecha. W 1832 na Ostrowie Tumskim, na północ od katedry ukończono będ±cy umocnieniem ziemnym Północny Nadszaniec Katedralny (Nördlicher Dom Cavalier), za¶ w latach 1834-1838 zbudowano jaz-most na ramieniu Warty zwanym Cybin±. Otrzymał on nazwę ¦luzy Katedralnej (Dom Schleuse). Do ¦luzy Katedralnej, na jej wschodnim krańcu, zbudowano ziemn± Lunetę Katedraln± (Dom Flesche). W 1836 zbudowano przed Lunet± Katedraln± przedwał osłaniaj±cy również now± drogę komunikacyjn± do Lunety. Prowadzone prace sprawiły, że 1 paĽdziernika 1834 Twierdza Poznań została zakwalifikowana jako twierdza II klasy. W zwi±zku z tym uzbrojono ukończony ¦ródszaniec Fortu Winiary, Przyczółek Mostowy, Fort ¶w. Wojciecha i Północny Nadszaniec Katedralny. W 1838 zakończono budowę rawelinu III, a w 1839 rawelinu IV Fortu Winiary, kończ±c jednocze¶nie budowę Cytadeli. Jednocze¶nie w latach 1837-1838 zbudowano na południe od Fortu ¶w. Wojciecha ziemny nadszaniec otaczaj±cy Wzgórze ¦więtego Wojciecha wraz z cmentarzem farnym. Otrzymał on nazwę od pobliskich składów, Nadszańca Magazynowego (Magazin Cavalier). Ponadto na Przepadku powstała ziemna Luneta Ceglana (Ziegel Flesche), której nazwa pochodziła od położonej nad Wierzbakiem cegielni. Lunetę Ceglan±, z reszt± umocnień ł±czyła długa szyja.

Ponadto w pierwszym okresie powstały bramy:
Bramalokalizacja
Cmentarna (Kirchofs Thor)zlokalizowana przy małej ¦luzie, wychodz±ca na drogę do Obornik
Młyńska (Mühl Thor)zlokalizowana przy Forcie ¶w. Wojciecha, wychodz±ca na drogę wzdłuż Wierzbaka na młyn na Przepadku
Szel±gowska (Schillings Thor)zlokalizowana przy Wielkiej ¦luzie, wychodz±ca na drogę na Szel±g
Bydgoska (Bromberger Thor)zlokalizowana przy ¦luzie Katedralnej, wychodz±ca na drogę na Bydgoszcz


Drugi etap budowy twierdzy poligonalnej 1840-1869



Fryderyk Wilhelm III 16 marca 1839 wydał A.K.O. (Allerhöchte Kabinetts-Ordre) nakazujące przystąpienie do wznowienia przerwanych prac nad lewobrzeżnym rdzeniem (Enceinte) Twierdzy Poznań. Brese przedstawił odpowiedni projekt realizacyjny 1 lutego 1840, a król jednocześnie zatwierdził roczny budżet w wysokości 300 tysięcy talarów. Prace ruszyły w marcu 1840 roku pod kierownictwem Reichela, który zastąpił na stanowisku kierownika budowy Prittwitza (później, w latach 50. zastąpił go Lange].

Jako pierwszy zbudowano położony na zachód od drogi na Wildę bastion III, następnie najbardziej wysunięty na zachód bastion V, w 1848 nastąpiła roczna przerwa w budowie związana z powstaniem i Wiosną Ludów. Następnie wzniesiono bastiony: IV, VI i II, a jako ostatni powstał bastion I. Następnie w latach 1860-1861 wybudowano krytą drogę łączącą bastiony, wewnętrzną drogę wałową oraz kilkanaście murowanych blokhauzów. W ten sposób powstał pierścień opasujący miasto, tzw. Rdzeń (Enceinte), który łączył się z istniejącymi dotychczas fortyfikacjami w okolicy Fortu św. Wojciecha. Każdy z sześciu bastionów składał się z dużej kaponiery osłoniętej własnymi wałami połączonych kurtynami z nadszańcami (Cavalier). Fortyfikacje uzupełniała niepołączona z innymi fortyfikacjami kaponiera położona na Grobli, będącej wówczas wyspą, naprzeciwko Chwaliszewa, które również było wówczas wyspą. W nadszańcu bastionu I na Zgniłej Warcie (odnoga oddzielająca wówczas lewy brzeg od Grobli) powstał jaz przelewowy, który regulował poziom wody nie tylko w odnodze rzeki, ale i w fosie, była to tzw. Śluza Grobelna (Graben Schleuse, Grabendamm). POWRÓT